Michael Moynagh – Church for Every Context (2012)

[Lees in 8 minuten] Het doel van de kerk in de periode tussen de inauguratie van het Gods Koninkrijk in Jezus’ onderwijs, lijden, sterven en opstanding en de volledige vervulling van dat Koninkrijk bij zijn terugkomst is het getuigen van dit Koninkrijk. Wat betekent het om getuigenis daarvan af te leggen?

Het spectrum in gedachten over de relatie tussen de kerk en het Koninkrijk bevindt zich volgens Moynagh tussen twee polen, met aan de ene kant theologen die stellen dat de kerk de plaats is waar het Koninkrijk nu al realiteit wordt. “Through the Spirit, the church makes the kingdom present.” (Church-shaped kingdom) Deze opvatting speelde vooral in de 19e en begin 20e eeuw. Implicaties voor zending zijn dat de kerk vanuit een superieure positie de samenleving benadert omdat zij haar iets te bieden zou hebben. Aan de andere kant van het spectrum stellen theologen dat het Koninkrijk overal buiten de kerk ook aanwezig is en de Geest die het Koninkrijk in de schepping en samenleving laat opbloeien. “The kingdom is present in the world and the church points to it.” (World-shaped kingdom) Deze opvatting, op zijn hoogtepunt in de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw, onderschat de discontinuïteit tussen Jezus en de wereld en zou meer moeten wijzen op redding door Jezus Christus alleen.

Een benadering tussen beide polen in is die van de kingdom-shaped church, waarin de kerk wordt gezien als plek waar het Koninkrijk nu al deels zichtbaar wordt, maar pas in de toekomst ten volle zal verschijnen. “The kingdom, though present in the world, is distinctively present in the church.” Ook buiten de kerk is de Geest actief en wordt het Koninkrijk al deels zichtbaar. Kerk en wereld zijn deels gelijk aan elkaar en deels ongelijk. Ook het luisteren naar de context is in deze benadering belangrijk, om te onderscheiden waar en hoe een kerk kan ontstaan en om te ontdekken wat de kerk kan delen en vieren samen met de wereld. De Geest heeft een tussen rol, tussen toekomst en verleden, tussen kerk en wereld. De essentie van kerk is niet alleen haar zending in de wereld, maar ook de gemeenschap met de Triniteit. In de vier kenmerkende relaties voor de mission-shaped church krijgt de relatie met God, met de grotere gemeenschap en met elkaar richting naar buiten toe. De vier relaties onderscheiden zich met verschillende praktijken: woord, sacrament en gebed richting God; zorg en evangelisatie richting buiten; ontmoeting en leer naar binnen; dit alles vanuit een bepaalde traditie waarin men staat. Een volwassen kerk is volgens Moynagh continu in dialoog over het Koninkrijk en met de wereld. De kerk is in haar hart een doorgaande conversatie met de Triniteit, met de wereld, met andere kerken en met haar eigen gemeenschap. Bij nieuwe vormen van kerk gaat het erom dat deze kerken een visie hebben hoe in haar eigen context deze vier relaties tekenen, voorsmaken en instrumenten kunnen worden van het koninkrijk. Omdat zending in Gods wezen zelf besloten is, zoals God ook liefde is, is zending ook de aard van de kerk. In zending geeft de kerk zich keer op keer opnieuw en daarin beantwoordt ze aan Gods genade. Concreet betekent zending voor de kerk dat ze:

  • Het goede nieuws van het koninkrijk verkondigt;
  • Nieuwe gelovigen onderwijst, doopt en opvoedt;
  • Menselijke behoeften beantwoordt door liefdevolle dienst;
  • Ernaar streeft om ongerechtigheid in de samenleving te veranderen;
  • de integriteit van de schepping bewaakt, en het leven op aarde onderhoudt en vernieuwt.

Moynagh beschrijft op basis van de gemeenschap van de Triniteit, Hauerwas en Newbigin hoe de kerk niet christenen moet verzamelen en er op uit zenden maar dat de kerk als gemeenschap missionair moet zijn. De opkomst van kleinere contextuele gemeenschappen helpen de kerk om niet een op zichzelf staande vierende gemeenschap te blijven en christenen om niet als individuen christen in de wereld te zijn maar gezamenlijk. Contextualisatie gebeurt door conversatie met de cultuur, en de kerken die ontstaan zijn verschillend maar toch één familie omdat ze in verschillende culturen staan maar allemaal trouw zijn aan Jezus Christus.

Discussie

Volgens Moynagh laten Hauerwas en Newbigin een fysieke en culturele kloof bestaan tussen de wereld en de kerk, omdat zij de bestaande vorm van de kerk laten zoals die is. Hoe kan de kerk getuige zijn als er geen connectie bestaat met de samenleving? Dit gat tussen de kerk en de samenleving wordt door Paas het hart van de crisis van zending in West-Europa genoemd: “The crisis of mission in Europe is not the small number of committed Christians. The problem is, rather, that their faith and life-style make increasingly less sense to the majority of their fellow citizens. In other words, the bond between conversion and civilization has become very thin in our European societies. Perhaps it is already broken.” Volgens Moynagh veroorzaakt deze kloof dat christenen als gemeenschap wel samenkomen om God te aanbidden, maar daarna weer als individu terugkeren naar de samenleving. Dit gaat tegen de gemeenschapsaard in van Missio Dei, één van de drie belangrijkste missionaire stromingen in de 20e eeuw.

Net als Guder fundeert Moynagh de kerkelijke zending in deze Missio Dei, de zending van God. Wright beschrijft de Missio Dei niet vanuit de Triniteitsleer maar vanuit de Bijbel zelf, waarin God begint, en door Zijn volk aan het werk is in deze wereld. Guder heeft wel oog voor de Bijbelse fundering, maar gebruikt alleen het Nieuwe Testament. Moynagh lijkt zich grotendeels te baseren op het dogma van de Triniteit, waarin God tussen Vader, Zoon en Geest een intrinsieke gemeenschap is gericht op zending. Gevolg van de verschillende uitgangspunten is dat Wright relatief weinig aandacht heeft voor het werk van de Heilige Geest en Moynagh en Guder weinig aandacht voor de manier waarop het volk Israël uitvoering gaf aan het deelnemen in Gods missie.

De manier waarop Moynagh de Kingdom-shaped church beschrijft lijkt sterk op de opvattingen die ik in mijn omgeving het meest tegenkom, onder andere bij Walls (pilgrim & indiginazation), Guder (het belang van beide talen kunnen spreken) en Paas op basis van het bekende onderscheid van Niebuhr, Christ in culture en Christ against culture.

De nadruk op communie met de Triniteit is wat Kärkkäinen schaart onder de Oosters-orthodoxe ecclesiologische traditie.

Zoals Stoppels zegt dat het in de gemeente gaat om de relatie met God, met elkaar en met anderen, stelt Moynagh een theorie voor waarin het gaat om de relatie naar boven, naar binnen, naar buiten en als deel van een grotere gemeenschap, kenmerkend voor de mission-shaped church.

Review

Als je het OT leest als voorafspiegeling van de dingen die na Jezus Christus zouden gebeuren dan betekent een eschatologisch vooruitzicht dus dat Jezus opnieuw komt na tijden van ballingschap en onderdrukking, en dat Jezus niet op de manier komt die je zou verwachten. Jezus komt als gewoon mens onder de mensen, als liefhebbend persoon, niet met macht, geweld en groots vertoon, maar gewoon in het klein. In dat opzicht is het mooi om te zien dat nu van onderuit de samenleving allemaal initiatieven ontstaan die onderlinge liefde laten zien. Zou Jezus niet eerder op zo’n manier terugkomen?

Mooi om bij de laatste benadering van de verhouding tussen kerk en wereld te zien dat de Geest een tussenrol heeft. Dat zou verklaren waarom ik de grootste wonderverhalen vaak hoor in situaties waarin er contact is met niet-christenen. Er gebeuren grote dingen als er mensen worden bereikt met het Evangelie.

Ik twijfel over de manier waarop Moynagh de noodzaak van gemeenschappelijkheid in de kerk betrekt op gemeenschappelijke zending. Ik ben het eens met Hauerwas dat de gemeenschap noodzakelijk is voor het vormen van een christelijk karakter en ook met Newbigin in dat Gods beeld en het Evangelie weerspiegelt wordt in een gemeenschap die het Evangelie gelooft en van daaruit leeft. Maar waar Moynagh zegt dat individuen in de kerk Gods missie in hun eentje uitvoeren er tegen in gaat wie en hoe God is, vind ik dat hij weinig ruimte overlaat voor de individuele mens als beeld van God. Jezus geeft in een paar mysterieuze uitspraken aan hoe mensen met het oog op het Koninkrijk ervoor kiezen ongetrouwd te blijven. Paulus gaat hier in de eerste brief aan de Korintiërs ook op in. Philip Troost laat zien dat er in de Hebreeuwse tekst ruimte  bestaat voor een uitleg dat Adam in zichzelf mannelijk en vrouwelijk was. Dit zou volgens Troost aansluiten bij psychologische inzichten over hoe ieder eigenschappen bezit die zowel vrouwelijk als mannelijk worden getypeerd. In jezelf als mens verhoudt je je toch ook tot jezelf (in), tot je familie (of) en tot God (up), met een richting naar anderen (out)? Als Moynagh de mens als man en vrouw, Adam en Eva in relatie benadrukt als beeld van God, zou iemand dan pas echt mens zijn in een huwelijk en is Jezus dan wel volledig mens geweest? In mijn ogen bestaat er nu in het volgen van Christus ook de mogelijkheid om als individueel mens Jezus in je hart te dragen door de Heilige Geest, en vanuit Hem in nauwe verbondenheid met God de Vader te leven. Dus niet alleen als gemeenschap maar ook als individu kun je een weerspiegeling zijn van de Triniteit. In het huwelijk van een man met een vrouw weerspiegel je God die zich aan het leven op aarde geeft. Dus juist als je met Christus in je hart jezelf in liefde wil geven aan niet-christenen weerspiegel je Gods liefde voor een onwillige mensheid. De ruimte voor de individuele christen zou een vernieuwend perspectief zijn op zending in de huidige samenleving opleveren, wat alleen al een betere aansluiting oplevert met inzichten uit sommige psychologische stromingen. Natuurlijk kun je niet bestaan zonder dat je deel uit maakt van relaties. Iedereen heeft een vader en een moeder. Maar, net als in de Bijbel, is het na dit individuele bewustzijn ook de bedoeling om je ‘zijn’ nieuwe richting te geven, door je aan anderen in een gemeenschap te geven. Dan wordt je, geheel volgens de structuur van de Bijbel en je eigen levensloop, eerst als deel van de Mensheid in Adam, deel van een volk, van een familie, van een gezin en een relatie, om alles achter je te laten en volwassen mens te worden. Dan wordt je daarna als mens onderdeel van een relatie, als relatie onderdeel van een kring, als kring onderdeel van een gemeente, als gemeente onderdeel van een cultuur en als cultuur onderdeel van een mensheid. (In dat opzicht is het dus ook weer interessant om de kerk als priester te midden van een wereld te zien, in plaats van een eindbestemming voor ieder mens.)

Martijn Dreschler – Master Missionaire Gemeente, 20 april 2015 (Kampen)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: