Hoe ga ik om met verlies (10 levensvragen)

 [LEES IN 7 MINUTEN]

“De Heer draaide zich om en keek Petrus aan, en toen herinnerde Petrus zich de woorden van de Heer: ‘Nog voor er vannacht een haan heeft gekraaid zul je mij driemaal verloochenen. Hij ging naar buiten en huilde bitter.”

Vorige keren ging het al over Jezus. Jezus als kind in de tempel. Jezus in de woestijn. Deze ochtend is de grote levensvraag die we behandelen: Hoe reageer ik op verlies?

Verlies gaat niet alleen over mensen die sterven. Je kunt op allerlei manieren verlies ervaren. Ik denk dat of je nu jong of oud bent, we allemaal al te maken hebben gehad met verlies. Mensen om ons heen die je bent kwijtgeraakt. Door gebroken relaties of door overlijden. Maar je kunt ook vertrouwen in mensen kwijtraken. Of je droom ligt in duigen. Je kunt niet meer sporten door een blessure. Je bent niet ingeloot bij die opleiding die je wilde doen. Hoe gaan jullie om met verlies/teleurstellingen? Komen er ook emoties boven?

Vanuit de psychologie is er veel nagedacht over omgaan met verlies en wat wel helpende manieren zijn om om te gaan met verlies, bijvoorbeeld met behulp van de vier rouwtaken van William Worden (1992). Wat ik vanochtend met jullie wil doen is deze vier taken vergelijken met hoe er met verlies wordt omgegaan in de Bijbel. Van een van de leerlingen van Jezus, Petrus, wordt ook duidelijk beschreven hoe hij reageert op Jezus, als langzaam duidelijk begint te worden dat Jezus zal sterven.

De eerste fase is ERKENNEN vs. Ontkennen. Dit is niet alleen onder ogen komen dat er iets aan de hand is, maar ook dat je de omvang van je verlies erkent. Niet een beetje kwijt. Niet een beetje ziek. Maar keihard, definitief afscheid. Je zoon / dochter / man / vrouw / vader / moeder komt niet meer terug. Je gezonde lichaam komt niet meer terug. Je kinderwens wordt niet vervuld. Of je eigen karakter valt je zo tegen, je bent jezelf tegen gekomen en dacht dat je eerlijk was, maar nu heb je toch zo’n leugen vertelt… Maar sommige verliezen zijn niet zo duidelijk. Ze zijn diffuus. Je blijft hoop houden op herstel. Je blijft hopen op een gezond lichaam, op een partner. Je kunt met een omweg misschien toch nog naar die ene opleiding. Of de kerk waarin je teleurgesteld bent, kan toch nog veranderen? De mogelijkheid bestaat toch nog? En dan blijf je eigenlijk je verlies ontkennen. En kun je niet door met je rouwproces.

Marcus 8 vers 31 – 33 Petrus vecht, spreekt Jezus tegen, hij wijst hem zelfs fel terecht, hij wil er niet aan dat Jezus zal sterven. Het lijkt erop dat Petrus niet zomaar accepteert dat Jezus zal sterven. Petrus lijkt het niet te willen horen. U moet sterven? Doe niet zo belachelijk! Ook op andere plekken lijken de leerlingen maar niet te willen beseffen dat Jezus, hun enige hoop, hen echt weer zal gaan verlaten.

De tweede fase is HERKENNEN vs. ontwijken. Na erkenning van je verlies, kun je stilstaan bij wat het met je doet. Wat doet het met jou, dit verlies? Verdriet, boosheid? Kun je echt boos zijn om wat je moet missen? Laat je dat toe? Mag je boos zijn op God? En heb je wel eens goed gehuild over dingen in je leven die anders lopen dan je zou willen. Mag je huilen van jezelf? Of maakt het je bang? Wie zal ik nog meer verliezen? Kan ik het leven wel aan in mijn eentje?

Lucas 22 vers 31 – 33 en Lucas 22 vers 54 – 62 Petrus wilde bij Jezus horen, Jezus was de nieuwe Koning, hij had het wel gezien. Hij had het ook uitgesproken: U bent de Messias, de Zoon van de levende God! En daar wilde hij wel bij horen. Maar nu kan hij er bijna niet bij… Zijn Messias, zijn Koning, gevangengenomen. Hij vocht tegen het verlies van zijn hoop, het verlies van zijn leven, maar hij stond machteloos, hij moest Jezus laten gaan. Hij moest hem loslaten. En dan, dan raakt hij misschien wel verbitterd… ‘Ik hoor niet bij hem’. (Wie hebben The Passion gezien? Daar komt dat steeds in terug: Petrus die ontkent dat hij bij Jezus hoort) Je kunt dit op verschillende manieren uitleggen. Maar zou Petrus niet ook stiekem gemeend hebben wat hij hier zei: Ik wil wel bij een grote koning horen, maar niet bij een loser die gevangen genomen wordt. Kun je je voorstellen wat voor emoties Petrus heeft bij het zien dat Jezus gevangen wordt genomen? Boosheid, hij begrijpt het niet! Machteloosheid, hij kan niks doen! Angst, wat moet ik nu, zonder mijn redder? En wat als het allemaal niet waar was? En wat als ik nu ook ten onder ga…? Petrus’ boosheid, vechtlust leverde niets op, en nu is hij teleurgesteld. Hij wil niet bij zo’n zwakkeling  horen. En dan kraait de haan. Petrus herinnert zich. Zelfs jij zult mij verloochenen. Opeens valt alles op zijn plek. Dit moest gebeuren. En dan komt er verdriet. Onder de boosheid en angst ligt diep verdriet. Hij wilde niet accepteren dat zijn redder zou sterven. Dat kon niet waar zijn. Maar nu dringt de harde waarheid tot hem door. En nu komt zijn verdriet boven. Bittere tranen. Misschien kon Petrus op dat moment dit lied wel zingen:

Luisteren: Erik Jobben – De kleinste kans (Against all odds)

Als je je verlies erkent en je emoties toelaat en een plek geeft kun je door met de derde stap: VERKENNEN Hoe nu verder?

Johannes 21 vers 15 – 17 Petrus’ boosheid en angst had er alleen maar voor gezorgd dat er meer verwijdering kwam tussen hem en Jezus. Maar nu door zijn verdriet heen komt hij onder ogen dat hij zielsveel van Jezus hield, en dat hij wel bij hem wilde horen.  Het is een ontroerende scene waarin Jezus Petrus drie keer vraagt of hij van hem houdt. Hier zit zoveel in over omgang met verlies: wij neigen er misschien wel naar om dan maar te zeggen dat je wel zonder kunt. Wij neigen er misschien wel naar om te ontkennen hoeveel iets voor je betekende. Maar Petrus wordt hier in deze drie vragen weer dichtbij de kern van zijn gevoel gebracht: Hij hield zielsveel van Jezus en kon het niet verdragen dat Zijn Jezus zou moeten lijden, gevangen werd genomen, werd gemarteld en vermoord aan een kruis. Eerst is daar boosheid, hij vecht tegen het verlies. Dan is daar angst. Hij vlucht voor Jezus weg. En dan is daar verdriet en bittere tranen. Alledrie oprechte emoties in omgang met verlies. Logisch. Maar alledrie draaien ze ook om de kern heen. En Jezus brengt Petrus weer bij de kern. Hou je echt van mij, Petrus? En dan komt daar de opening naar een nieuw leven. Jezus is dan wel opgestaan uit de dood, maar nog steeds moeten de leerlingen afscheid van hem nemen. Hij zal naar de hemel gaan. Na de emoties brengt Jezus Petrus weer naar de kern: hou je van mij? En dan geeft Jezus aan Petrus een nieuw perspectief voor zijn leven: ‘Hoedt mijn schapen’. Wees een herder voor alle mensen die van mij houden. Je mag verder. Je krijgt nieuwe mogelijkheden om dit leven zinvol te vervullen. Anders dan je dacht. Anders dan je had gehoopt. Maar vol van betekenis in Gods grotere plan.

De vierde taak is opnieuw VERBINDEN. Je mag je nieuwe leven van na je verlies op een natuurlijke manier verbinden aan je oude leven, voor het verlies. Je moffelt je oude leven niet weg. Je hoeft de foto’s van je overleden partner niet te verstoppen, ook niet als je een nieuwe partner hebt gevonden.

Handelingen 1 vers 15 – 22 en 2 vers 14 – 15 Petrus krijgt een plek in een nieuwe gemeente. Een gemeente waar Jezus centraal staat. Waar Jezus wordt geëerd. En Petrus mag daar net als vroeger voortouw in nemen. Hij neemt het woord in Jeruzalem. Hij geeft leiding aan de leerlingen. Zijn oude rol van voor Jezus’ sterven is hij niet kwijt. Hij geeft er betekenis aan op een totaal onverwachte nieuwe manier.

Kun je dit verhaal van Petrus naast je eigen verhaal leggen? Wat komt overeen? Hoe kun je hier zelf nou wat mee? Met je eigen verlies? Misschien herken je in het verhaal van Petrus en Jezus wel het verhaal van jou strijd met God. Als er al een God is dan snap je toch niet waarom hij sommige dingen in jouw leven heeft gedaan. Een vraag die ik je dan zou willen meegeven: Kun je dit uitspreken tegen God? En herken je de verschillende taken uit het rouwproces? Is het mogelijk om je weer opnieuw te verbinden met God? Misschien heb je ook wel niets met God. Petrus wordt door Jezus weer teruggebracht bij de liefde. Betrek het verhaal eens op jezelf als het over de liefde gaat. Leef jij nog vanuit liefde? Of ben je door teleurstellingen heen de liefde kwijt geraakt? Verbitterd? Boos? Leef jij nog vanuit vertrouwen? Of ben je teleurgesteld in mensen? Zou je je opnieuw aan mensen om je heen kunnen verbinden?

Ik geloof als christen dat de Bijbel heel veel laat zien over wie God is, maar ook over wie mensen zijn. En in deze verhalen staat Petrus centraal. Petrus die ontkent dat hij hij Jezus zal verliezen. Die het gevecht aangaat en boos is. Petrus die bang is en zijn diepste liefde ontkent. En uiteindelijk door verdriet heen weer terug bij zijn liefde mag komen Jezus. Maar het verhaal gaat ook over Jezus. Jezus wordt hier zelf geconfronteerd met verlies. Hij raakt zijn vrijheid, zijn vrienden, zijn gezonde lichaam kwijt. Alles wordt hem afgenomen. En misschien is in zijn verhaal God nog wel veel duidelijker betrokken dan in onze verhalen. Mijn God, waarom hebt u mij verlaten! Maar hij ontkent zijn verlies niet, hij accepteert het. Hij geeft zijn emoties de ruimte maar blijft er niet in vastzitten. Hij laat zich niet leiden door angst. Ik geloof dat als je Jezus wil volgen, je nog steeds niet perfect omgaat met verlies. Maar dat hij je elke keer weer de kans geeft om een stap verder te gaan. Om niet in het verleden te blijven hangen, maar te kijken naar mensen om je heen. Om opnieuw liefde in je hart te laten ontsteken. Om opnieuw mensen om je heen te vertrouwen.

Muziek: Erik Jobben – De kleinste kans (Against all odds)
Luisteren: Reni & Elisa – Als het leven soms pijn doet

Martijn Dreschler – Verbinding in Noord, 6 mei 2018 (Erfgooiersspeeltuin, Hilversum)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: