Alan Roxburgh – Missional Map-making (2010)

[LEES IN 5 MINUTEN] Je hoort tegenwoordig steeds vaker de kreet bottom-up als het gaat om het veranderen van organisaties. De Canadees Alan Roxburgh laat zien hoe belangrijk deze beweging van beneden naar boven is in een tijd van transitie, een zogeheten tussentijd, waar we ons als westerse samenleving in bevinden.

De kern van de boodschap van Roxburgh is dat, in een in-between fase tussen de moderne context en een onbekende nog te verschijnen context, nieuwe maps ontwikkeld moeten worden in plaats van dat de kerk vanuit verouderde maps zich voortdurend probeert aan te passen aan deze nieuw te verschijnen context. Maps zijn volgens hem de onzichtbare vooronderstellingen of voorstellingen waarmee we de werkelijkheid om ons heen interpreteren en van waaruit we handelen, vaak zonder ons hiervan bewust te zijn. De leiders in de kerk moeten begrijpen vanuit welke maps zij de werkelijkheid verstaan, accepteren dat deze maps hun denken voor een groot deel beïnvloeden en erkennen dat deze maps niet meer aansluiten bij de veranderende context. Deze verouderde moderne maps en de daaruit voortgevloeide leiderschapsmodellen zijn gericht op controle, meetbaarheid en voorspelbaarheid, maar doen geen recht aan de vele kleine onbeduidende interacties, netwerkjes en variabelen die de gemeenschap in de kerk daadwerkelijk scheppen.

Daarom ziet Roxburgh deze fase als een nieuwe kans en een gave van de Geest. Er moeten nieuwe maps komen en de uitdaging voor leiders is sommige basisovertuigingen los te laten, en te durven om de controle uit handen te geven, zoals Israël dat moest doen toen ze uit Egypte werden bevrijd. Het maken van nieuwe maps in deze in-between periode gebeurt door voortdurende interactie tussen Bijbelverhalen en context. De uitdagingen die de huidige context radicaal veranderd hebben en verder veranderen zijn: globalisering, pluralisering, snelle technologische verandering, postmoderniteit, wereldwijde armoede, afname vertrouwen in primaire structuren, democratisering van kennis en terugkeer naar romantiek.

De ontwikkelingen van de nieuwe context vergelijkt Roxburgh met het internet. De eerste fase is een bekende controleerbare wereld, de tweede is liminality, een tussenfase waarin een aantal onvoorziene gebeurtenissen de aard van de wereld plotseling compleet veranderd hebben, en de derde fase is de nog onbekende verschijnende toekomst. De context is nu niet meer beheersbaar, meetbaar of voorspelbaar. Daarom moeten nieuwe maps niet meer top-down in het centrum worden ontwikkeld, maar bottom-up in het normale alledaagse leven, bij de normale christen in zijn context.

Hiervoor is het nodig dat de leider omstandigheden cultiveert waarin een vernieuwde kern-identiteit kan ontstaan. De leider moet vertrouwen en veiligheid bieden waarin mensen hun eigen alledaagse leven gaan zien als een leven dat de Geest zo heeft bedoeld. “It will be among the ordinary people of God that the ability to discern what needs to take place in their neighborhoods and communities must emerge. The new maps come from among the people.” (137) Door het aanmoedigen van christelijke praktijken op het niveau van alledaagse christenen, kan daarna een parallelle cultuur gevormd worden waarin diepe waarden die in de context niet vervuld worden, opnieuw betekenis krijgen. De belangrijkste plaats van de leider is nu off-stage in plaats van on-stage, door aanwezig te zijn, te luisteren, aan te moedigen en als een dichter voorzichtig de verbinding te leggen tussen de alledaagse verhalen en Bijbelverhalen. Van de vernieuwde christelijke gemeenschappen die op deze manier in hun eigen context christen zijn, kunnen nieuwe christelijke roepingen ontstaan. De leider kan hierbij aanmoedigen, assisteren en faciliteren.

Discussie

Roxburgh beschrijft eigenlijk één specifieke context en heeft in zijn eerste stap wel oog voor de vraag in wat voor context de leider eigenlijk leeft, maar houdt in zijn opties geen rekening met leiders die in een andere context leven waarin er gewoon nog niet zoveel veranderd is. Van Saane doet dat meer, door verschillende contexten te beschrijven met vormen van leiderschap die daar goed bij aansluiten. Wat dat betreft is Roxburgh misschien wel een geschikt boek voor de huidige kerkelijke context in stedelijke gebieden in Nederland, maar biedt Saane, en Stoppels in zekere mate, meer een overzicht van verschillende situaties waarin kerken ook kunnen verkeren, zodat bijvoorbeeld kerken op het Nederlandse platteland meer geholpen worden in hun situatie.

Stoppels durft wel te benoemen dat succes van de benodigde veranderingen in de gemeente staat of valt met het functioneren van de leider. Ondanks alle factoren die meespelen, zoals onder andere de structuur van de groep, blijft de leider een zeer belangrijke figuur in de gemeente. De neiging in onze informele samenleving is om deze rol te relativeren, maar mensen conformeren zich toch makkelijk aan leiders door hun charisma, expertise enz. Toch is het m.i. ergens nog de vraag of dit ook het geval is in de manier hoe Roxburgh leiderschap in een veranderende context beschrijft. Want als de leider alleen faciliterend bezig is, vertrouwen geeft en ondersteunend daar waar gemeenteleden zelf al contacten leggen, is het de vraag of deze contacten tussen gemeenteleden en samenleving er ook waren gekomen zonder de leider. Is het niet zo dat gemeenteleden, die hun christelijke leven serieus nemen, vaak uit zichzelf ook wel willen groeien in de relatie met God, andere gemeenteleden en met hun collega’s of teamgenoten. Of schep ik nu een te ideaal beeld van de doorsnee traditoneel-religieuze christen in de huidige samenleving? Misschien heeft de leider een rol in het begin van deze veranderende situatie waarin de kerk zich bevindt. Daar moeten moderne christenen leren anders kerk te zijn. Maar als besluitvorming en identiteitvorming in de komende jaren in de werkelijkheid ook bottom-up plaats zijn gaan vinden, en gemeenteleden in hun eigen omgeving christelijk leven op nieuwe manieren vorm zijn gaan geven, wordt hiermee de oorspronkelijke leider in de kerk niet overbodig? Is het ware Jezus-volgende leiderschap niet de leider die dienend zichzelf overbodig maakt, met de zaak van het Koninkrijk voor ogen zich laat kruisigen, zodat er wat nieuws kan ontstaan?  (Misschien is dit model van loslaten en ontvangen ook vergelijkbaar met de rise en fall van de kerk in de christelijke cultuur. Ze kwam, onderwees, en maakte zichzelf overbodig. Durven we de crisis van de kerk om te draaien door te zeggen dat de kerk na de gemaakte verandering van de Europese cultuur ook niet meer echt nodig is? En dat het er nu omgaat dat in de Geest/geest van wat we hebben geleerd van eeuwen Christendom, nieuwe stappen zetten op weg naar het Koninkrijk? Als de Bijbel niet één of ander mislukt plan van God laat zien, maar in plaats daarvan gewoon de realiteit laat zien van hoe de werkelijkheid van cultuur en mens in elkaar zit, dan geven de geschiedenis van Israël en het leven Jezus Christus exemplarisch weer hoe het een volk en een kerk en een leider vergaat, als dit volk, deze kerk of deze mens in verbinding met God wil leven. Een proces van ontstaan, opgang, neergang, loslaten, sterven, opstanding en nieuw leven door de Geest, maar nu met een nieuwe richting en een wijdere blik, misschien wel op mensen die wij het eeuwig leven nooit waardig hebben geacht.)

Review

Roxburgh gaat uitgebreid in op de veranderende context, maar heel weinig op de Bijbelverhalen zelf, ook al noemt hij ze wel erg belangrijk! Dat we in een periode leven die lijkt op de ballingschap, oke. Maar wat betekent dat inhoudelijk? Wat deden Bijbelse leiders in de periode van ballingschap? En als het belangrijk is voor een leider om Bijbelverhalen te verbinden aan persoonlijke levens, als een “interpreter”, hoe moet een leider dat dan doen? Met die vragen blijf ik in mijn hoofd zitten na het lezen van het boek van Roxburgh. Misschien is de oorzaak daarvan dat hij meer de zakelijke processen of de managementkant van leidinggeven in een veranderende context beschrijft dan de spirituele dimensie van religieus leiderschap.

Martijn Dreschler – Master Missionaire Gemeente, 15 maart 2010 (Kampen)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: