Andrew Walls – The Transmission of Christian Faith (1996)

[LEES IN 6 MINUTEN]

Volgens Walls hebben twee tegenstrijdige principes de hele geschiedenis van overbrenging van het christelijk geloof met elkaar gestreden. Namelijk, ‘theindigenizing” principle’ en ‘the “pilgrim” principle.’ De kern van het eerste principe is acceptatie. Als God door het Evangelie naar ons toekomt, accepteert Hij ons en onze cultuur, zoals het is. Dit principe leidde er vaak toe dat men zich als christen wilde ingraven binnen de bestaande cultuur. De kern van het tweede principe was transformatie. In ontmoeting met het Evangelie wordt je geaccepteerd en veranderd. Dit betekent dat we naast onze oude identiteit ook een nieuwe identiteit krijgen. We worden vreemdeling in onze eigen context.

Doordat er naast acceptatie ook transformatie van culturen plaatsvond in de geschiedenis is er zowel samenhang als diversiteit aan te wijzen tussen verschillende fasen van het christendom. Deze fasen van christendom zijn volgens Walls achtereenvolgens: Joods, Grieks-Romeins, Barbaars, West-Europees, ‘Expanding Europe and Christian Recession’ en ‘Cross-Cultural Transmission’. Daarbij was de overbrenging van christelijk geloof van Joden naar Grieken een paradigma voor hoe het christendom zich door de eeuwen heen verder zou verspreiden naar andere culturen. Het paradigma bestond eruit dat in de overgang tussen elke fase van christendom er een verandering van het christendom plaatsvond en ten tweede dat het christendom aan het eind van elke fase op het laatste moment werd gered door culturele verspreiding, waarbij het christendom binnendrong in de kern van een andere cultuur. Dat het christendom veranderde betekende een groeiende diversiteit. Binnen deze diversiteit betstond de samenhang eruit dat in iedere fase de God van Israël aanbeden werd, Jezus van Nazareth de centrale plaats innam, dat God actief is waar gelovigen waren en dat gelovigen als volk van God uitstegen boven tijd en ruimte. Daarnaast speelden bij christenen uit elke fase het lezen van de Schriften en het bijzondere gebruik van water, brood en wijn een belangrijke rol.

Walls typeert de combinatie van de twee principes door de geschiedenis van christendom heen als ‘translation’. De receptortaal wordt naast dat ze geaccepteerd wordt als nieuwe taal voor de bron, ook getransformeerd doordat ze in vertaling van de bron nieuwe richting en betekenis krijgt. De legitimering voor deze typering vindt Walls in de incarnatie van Jezus. Het Woord heeft zich in Jezus naar vlees laten vertalen. Ten eerste accepteerde God daardoor de mens zoals hij is en kreeg wie God was nieuwe betekenis in een nieuwe context.  Ten tweede transformeerde God de mens door nieuwe richting te geven aan wie de mens was. Doordat Jezus vervolgens hervertaald werd door zijn discipelen breidde de bron zich uit naar andere culturen en. Dit principe is ook duidelijk zichtbaar in de geschiedenis van Bijbelvertaling. Ten eerste kregen woorden uit de brontekst nieuwe betekenis in nieuwe culturen, waardoor elementen uit de nieuwe culturen werden geaccepteerd. Ten tweede werden nieuwe culturen getransformeerd doordat ze een nieuwe richting kregen.

Discussie

De Nederlandse Godsdienstsocioloog Gerard Dekker vraagt zich in een boekje uit 2013 vertwijfeld af: ‘Dat Koninkrijk, verwachten wij dat nog?’ Hij vergelijkt kenmerken van het Koninkrijk in de Bijbel met ontwikkelingen van deze kenmerken in de westerse beschaving en stelt dat er, in tegenstelling tot de pessimistische houding die hij heeft waargenomen bij veel christenen, een positieve ontwikkelingen van Koninkrijkskenmerken is waar te nemen. De bekende theoloog Tom Wright stelt vanuit een ander perspectief hetzelfde probleem aan de kaak en wijst er, vooral in Verrast door hoop, op dat het Koninkrijk onder christenen alleen in de toekomst verwacht wordt, maar dat met de komst van Jezus het Koninkrijk al begonnen is. Het lijkt er nu op dat dit besef langzaam begint door te dringen in de harten van de hedendaagse christenen.

Tegen deze achtergrond wil ik de geschiedenis van de missiologie door Walls in een ander licht plaatsen. Hij stelt namelijk dat West-Europa de afgelopen eeuwen het zwaartepunt van het christendom is geweest, maar dat deze fase nu afgelopen is en het zwaartepunt van het christendom zich verder verspreid heeft naar de 3e wereldlanden in Zuid-Amerika, Afrika en delen van Azië. Daarnaast stelt Paas dat de missie van het christendom in de geschiedenis altijd een combinatie van civilization en conversion is geweest, waarbij de opbouw van de West-Europese samenleving gepaard ging met de verspreiding van het christendom. Volgens deze auteurs heeft het christelijk geloof zich dus zichtbaar en geografisch door de wereld heen bewogen. In vergelijking met het groeiende besef dat het Koninkrijk al is gekomen, betekent dit dat in deze West-Europese cultuur het Koninkrijk op steeds meer plekken zichtbaar is geworden. Wright maakt duidelijk dat het volk van God de missie heeft om woorden te geven aan Gods zichtbare daden in de geschiedenis. Juist de ontwikkeling van het Koninkrijk in Europa vormt een bron van deze verhalen hoe God is opgetreden. Het probleem dat door Tom Wright en Dekker werd aangekaard is dat deze verhalen lange tijd niet hebben geklonken. In de gereformeerde traditie is er onder andere door het ‘zandlopermodel’ van De Jong wel aandacht voor Gods plan met deze wereld geweest, maar de helft van deze zandloper in de tijd na Jezus wordt alleen ingekleurd met wat de canon daarover zegt in het Nieuwe Testament. Walls maakt duidelijk dat de gebeurtenissen in de Bijbel hebben laten zien hoe Jezus Zijn Koninkrijk door heel de geschiedenis verspreid over heel de aarde.

Als in de afgelopen eeuw het zwaartepunt van het christendom zich opnieuw op het laatste moment opnieuw verder naar buiten heeft verplaatst, staat het christendom in West-Europa voor de vraag wat voor toekomst zij tegemoet gaat. Het zwaartepunt van het christendom heeft, vanuit het Jodendom na verschillende fasen, lange tijd in West Europa gelegen. God heeft zijn Koninkrijk voortgezet op de wortels van het volk Israël. Maar nadat Europa de God van het christendom  vaarwel heeft gezegd en de christenen vreemdeling zijn geworden in eigen land zijn de woorden van Jezus opnieuw van toepassing: JeruzalemJeruzalem, dat de profeten doodt en stenigt wie naar haar toe zijn gestuurd! Hoe vaak heb ik je kinderen niet bijeen willen brengen zoals een hen haar kuikens verzamelt onder haar vleugels, maar jullie hebben het niet gewild.” Het zwaartepunt van het christendom heeft zich vorige eeuw daarom net als in de eerste eeuw verspreid van het uitverkoren volk, naar de volken die de boodschap wel wilden horen.

Review

De beschrijving van de geschiedenis van het christendom door Walls spreekt me bijzonder aan. Mijn eigen West-Europese gereformeerde traditie heeft volgens mij namelijk op een aantal manieren te weinig aandacht gehad voor hoe God verder werkt aan de redding van zijn wereld. Ten eerste heeft zij lange tijd teveel benadrukt dat het Koninkrijk pas in de toekomst zal komen, terwijl Walls laat zien dat in de verspreiding van het Evangelie en de Bijbel, het Koninkrijk zich ook nu al over de aarde heeft verspreid. Ten tweede is mijn ervaring binnen mijn traditie dat de nadruk wordt gelegd op de geestelijke bevrijding die het Koninkrijk zal brengen, terwijl Walls laat zien dat het Koninkrijk ook zichtbare, geografische en culturele verspreiding betekent. Ten derde legt mijn kerkelijke traditie vaak teveel nadruk op Jezus’ daden in het verleden, terwijl Walls duidelijk maakt dat Jezus de hele geschiedenis door en nu nog steeds continu aan het werk is in de redding van de wereld. Mijn ervaring is dat God niet snel wordt gekoppeld aan gebeurtenissen in ons leven, laat staan in onze cultuur. Walls komt onze deïstische tunnelvisie te hulp met een zeer creatieve blik op de geschiedenis van de missie en de kerk. Waar Walls volgens mij te weinig aandacht aan besteed is allereerst dat hij de verspreiding van het christendom buiten Europa, naar het oosten bijvoorbeeld, buiten beeld laat. Daarnaast kan hij zijn betoog verstevigen, door te laten zien hoe God in het Oude Testament al werk gaat als Hij de mensheid begint te redden. Daarin worden volgens mij de paradigma’s die Walls betoogd, alleen maar bevestigd. Mogelijk dat met behulp van het Oude Testament en het zandlopermodel van De Jong, en de uitgebreide Bijbelstheologische uiteenzetting van Gods plan met deze wereld door C. Wright, met nog meer nauwkeurigheid kan worden gezegd wat de uitdaging is voor de West-Europese kerken vandaag.

(Dit is de samenvatting van een hoofdstuk uit het boek: The Missionary Movement in Christian History)

Martijn Dreschler – Master Missionaire Gemeente, 26 januari 2015 (Kampen)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: